Bàn về xã hội và con người xã hội

Gần đây, yêu cầu cao đối với nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội đang được dư luận quan tâm. Ngành giáo dục cũng hướng đến mục tiêu xây dựng người được giáo dục thành những con người xã hội. Bài viết này giải thích mối quan hệ giữa con người với xã hội và trả lời câu hỏi thế nào là một con người xã hội?

Hợp tác và xây dựng là phẩm chất quan trọng của con người xã hội. Nguồn: http://www.lantabrand.com

 Xét về mặt câu chữ, cụm từ “con người xã hội” gồm hai từ “con người” và “xã hội” đặt cạnh nhau. Con người tức là chỉ đến những thực thể người trong cuộc sống, gồm cả bản thân ta và tất cả những người khác xung quanh ta. Con người được cấu thành bởi một cơ thể vật chất và một đời sống tinh thần phong phú, vô hạn. Trong đó, giữa người này và người khác có hoặc không có những mối quan hệ kết nối, ràng buộc lẫn nhau như quan hệ vợ chồng, cha con, bạn bè, anh em, thầy trò, đồng nghiệp, ân nhân, đồng chí, đồng bào… Con người sinh ra có những cấu tạo về cơ thể khác nhau, cuộc sống xung quanh làm hình thành ở mỗi người những hiểu biết, năng lực nhận thức khác nhau dẫn đến những ứng xử khác nhau trong cuộc sống.

Còn khái niệm xã hội muốn nhấn mạnh phương diện tổ chức, cái môi trường sống bao gồm môi trường tự nhiên, văn hóa, lịch sử, kinh tế, chính trị, giáo dục, quan hệ quốc tế… tồn tại xung quanh cuộc sống của mỗi người. Ở đó, con người với những đặc điểm khác nhau được tập hợp lại trong một môi trường chung có ít hoặc nhiều nét tương đồng, dị biệt.

Giữa xã hội và con người có mối quan hệ gắn bó mật thiết, hữu cơ. Không có con người tồn tại bên ngoài xã hội và không có xã hội nào có thể hình thành nếu không có sự góp tay dựng xây nên của con người. Nói như trên, con người không thể nào tách rời khỏi xã hội, con người là một thực thế gắn liền với xã hội và xã hội được con người tạo lập cũng để phục vụ tốt hơn cho lợi ích của con người. Ở đây có thể thấy con người và xã hội giống như dòng chảy và hai bờ của một dòng sông, dòng chảy sẽ chảy trong khuôn khổ của đôi bờ, và nếu dòng chảy quá lớn quá mạnh thì bờ cũng phải được mở rộng, nạo vét để thích hợp với dòng chảy không ngừng vận động đó. Nếu bờ không có sự thay đổi thì chắc chắn dòng nước sẽ làm xói mòn bờ sông và điều đó nguy hiểm không thể lường hết được.

Nếu giải thích như vậy thì giáo dục ra những con người xã hội tức là xây dựng nên những con người có thể sống và thích ứng trong những xã hội cụ thể, có cách suy nghĩ, nhận thức và hành động, cũng như cư xử phù hợp với những chuẩn mực của xã hội; dẫn đến việc hình thành đủ năng lực để xây dựng một xã hội ổn định, bền vững, ngày càng tiến bộ; đáp ứng những yêu cầu mới hợp lý, chính đáng của con người. Và ở một phương diện khác, xã hội phải tạo mọi điều kiện tốt nhất, thuận lợi nhất để con người được sống tốt, ngày càng tiến bộ, phát triển mọi mặt của cá nhân và cộng đồng, thực hiện được trách nhiệm và nghĩa vụ đối với xã hội. Xã hội phủ nhận sự đóng góp của mọi con người là xã hội không còn phù hợp với nhu cầu và nguyện vọng của con người, chắc chắn sẽ không đảm bảo được nhu cầu sống và phát triển của con người. Ngược lai, con người lơ là không quan tâm để ý đến diễn biến của xã hội và tạo điều kiện thúc đẩy sự phát triển, tiến bộ của xã hội thì không phải là những con người xã hội.

Một điều đặt ra là con người xã hội và con người không có phẩm chất xã hội khác nhau như thế nào? Con người xã hội là con người nhận thức rõ sự tồn tại của bản thân mình trong mối quan hệ với sự tồn tại của những người xung quanh. Họ biết rằng mình chỉ là một cá nhân trong lòng xã hội và là một thành viên có đầy đủ trách nhiệm, nghĩa vụ và quyền lợi trong xã hội đó. Con người xã hội biết cân bằng lợi ích của bản thân và lợi ích của những người xung quanh, không vì lợi ích của cá nhân mà gây nguy hại đến lợi ích của những người khác. Trong thực tế không có những con người ngoài xã hội, bởi lẽ con người không thể không tồn tại trong những không gian và thời gian cụ thể, trong mối quan hệ với những người xung quanh. Và khi đó, giáo dục phải hướng đến xây dựng những phẩm chất xã hội cho con người.

Những người không có phẩm chất của con người xã hội là những người ích kỉ, thiếu tư duy và suy nghĩ độc lập, thiếu niềm tin vào công bằng và lẽ phải, là những người vô tâm vô cảm trước những biến động xấu của xã hội và dần dần bị biến chất, không còn những giá trị thiết yếu của một con người bình thường, huống hồ là con người xã hội. Con người xã hội là con người giàu lòng nhân văn, sống có lương tâm và trách nhiệm với xã hội, luôn tạo được sự cân bằng lợi ích giữa cá nhân và tập thể dựa trên ý thức cá nhân và quy định pháp luật. Họ không cảm thấy yên ổn khi xã hội chưa ổn định, vẫn còn những mảnh đời và số phận bi thương, những bất công và ngang trái còn tồn tại và khi đó họ ý thức trách nhiệm của mình trong việc đẩy lùi những biểu hiện xấu đó.

Xã hội dành cho con người xã hội cũng phải là một xã hội thật sự “xã hội” với cái nghĩa chính đáng của nó, nghĩa là tôn trọng mọi sự khác biệt của những con người bởi lẽ mọi con người đều có cấu tạo tự nhiên của cơ thể và hoàn cảnh sống khác nhau. Xã hội ấy biết lắng nghe, suy xét và tôn trọng, làm theo những điều hay lẽ phải mà con người tiến bộ chỉ ra.

Xã hội tiến bộ ở mức cao sẽ tạo điều kiện thuận lợi, tốt đẹp cho những phẩm chất của con người xã hội hình thành và phát triển cao độ. Ngược lại, những xã hội chậm tiến bộ, quan niệm về con người xã hội còn lạc hậu, chưa thỏa đáng thì không tạo điều kiện thuận lợi cho phẩm chất xã hội của con người được nâng cao, thậm chí kìm hãm bước tiến lên để hình thành phẩm chất xã hội của con người.

Trong những phạm vi xã hội cụ thể, con người cũng có cách ứng xử tương ứng với những biểu hiện và thiết chế của xã hội đó. Con người bị đóng khung trong những xã hội còn nhiều quan điểm hạn chế thì cách nhìn cũng hạn chế, phẩm chất xã hội rộng lớn của con người chưa được phát huy. Ngược lại, con người được tiếp xúc với những xã hội rộng lớn hơn thì những phẩm chất xã hội càng có điều kiện hoàn thiện và tiến bộ hơn. Như vậy, xu hướng xây dựng phẩm chất xã hội của con người thống nhất với yêu cầu mở rộng phạm vi xã hội mà con người được tiếp cận.

Có hướng đến một mục đích như vậy, con người mà giáo dục đào tạo ra mới có đầy đủ năng lực và phẩm chất, có ý thức công dân và lý tưởng cao đẹp để phấn đấu hết mình. Khi đó thì không sợ gì không đủ nguồn nhân lực chất lượng cao đáp yêu cầu xây dựng, phát triển xã hội.

Thanh Phong

Ngày 11.10.2011

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: