Vài suy nghĩ về công tác hướng nghiệp ở trường phổ thông

 

                                 Nguồn: http://huongnghiep.com.vn

Mấy năm gần đây việc dạy hướng nghiệp đang rất được quan tâm đẩy mạnh ở các trường bậc trung học phổ thông trong toàn tỉnh. Xã hội càng phát triển thì nghề nghiệp càng đa dạng, yêu cầu về trình độ chuyên môn trong mỗi lĩnh vực cũng ngày một cao hơn, nhất là những đòi hỏi về nguồn nhân lực đáp ứng cho nhu cầu phát triển trước mắt cũng như lâu dài của địa phương và đất nước. Hoạt động hướng nghiệp lúc này trở nên bức thiết hơn bao giờ hết, góp phần quyết định không nhỏ sự phát triển của kinh tế xã hội trong tương lai, cũng như góp phần định hướng cho mục tiêu phát triển giáo dục.

Trong phạm vi bài viết này, người viết xin được trình bày những suy nghĩ cá nhân về tầm quan trọng, những yêu cầu của công tác hướng nghiệp, nêu lên một vài thực trạng về công tác hướng nghiệp ở trường phổ thông cũng như đề xuất một vài ý kiến về việc đẩy mạnh phát triển dạy học hướng nghiệp ở trường Đại học.

Thế nào là hướng nghiệp

Hướng nghiệp giải thích một cách đơn giản là định hướng về nghề nghiệp. Dĩ nhiên nghề nghiệp là những công việc trong tương lai mà mỗi người phải lựa chọn để xây dựng cuộc sống cho bản thân, gia đình và xã hội. Không một ai ngay từ đầu có thể quyết định được tương lai mình sẽ làm nghề gì, thế nhưng mỗi người đều có thể định hướng lĩnh vực hoạt động hoặc ngành nghề cho bản thân mình. Nói đến nghề nghiệp là nói đến cái gắn bó mật thiết, lâu dài đến cả cuộc đời của mỗi con người; là nói đến yếu tố có ảnh hưởng và tác động trực tiếp đến những hoạt động sống và học tập trong cuộc đời mỗi con người. Do đó, chọn nghề nghiệp phù hợp với khả năng, nguyện vọng, tính cách mỗi người và hoàn cảnh xã hội là một công việc hết sức quan trọng.

Định hướng nghề nghiệp dĩ nhiên không phải là quyết định nghề nghiệp. Định hướng nghề nghiệp là công việc của giáo viên, người làm công tác hướng nghiệp; còn việc quyết định nghề nghiệp thuộc về phạm vi của học sinh, những người được hướng nghiệp. Như vậy, bản chất của công việc hướng nghiệp là làm sao gợi mở cho học sinh thấy được năng lực của bản thân các em thích hợp với những công việc gì, tính cách các em có phù hợp việc công việc đó không, các em có thật sự đam mê và có thể gắn bó cả cuộc đời với công việc đó không, các em đã biết những gì về nghề nghiệp đó, thực trạng xã hội và xu hướng phát triển các nghề nghiệp trong tương lai như thế nào… và có lẽ quan trọng nhất là chỉ ra cho các em những con đường để đạtđược mục đích nghề nghiệp đó.

Tầm quan trọng của công tác hướng nghiệp

Ở nhiều nước, công tác hướng nghiệp được đặc biệt chú trọng. Ngành giáo dục đã chủ động tổ chức hướng nghiệp ngay từ bậc Trung học cơ sở, thậm chí ngay cả những bậc học thấp hơn. Việc giảng dạy các môn năng khiếu, phát triển thiên hướng thuộc về ưu thế của mỗi cá nhân ở các bậc học, việc phân luồng chuyên môn, phân ban trong giáo dục… xét về bản chất cũng là những biện pháp hướng nghiệp.

Đối với mỗi học sinh, việc học tập hướng nghiệp trước tiên sẽ giúp các em sớm định hình những hiểu biết khái quát, cơ bản vềđời sống xã hội, sự phong phú của các ngành nghề, nhu cầu xã hội về nghề nghiệp trước mắt và lâu dài, hướng phát triển và nâng cao chất lượng chuyên môn trong từng nghề nghiệp. Điều này giúp các em sớm định hướng tương lai, nỗ lực học tập đểđạt đến nhưng mong muốn tốt đẹp, tránh tình trạng chọn nghề một cách “nhắm mắt” thiếu thông tin. Nhất là khi không chọn đúng nghề nghiệp dẫn đến hao phí tiền bạc và thời gian của bản thân.

Công tác hướng nghiệp nếu được tổ chức một cách hiệu quả, khoa học sẽ giúp học sinh nhận ra năng khiếu, sở trường của bản thân. Có những năng khiếu đã bộc lộ và những dạng năng khiếu còn tiềm ẩn nhân cơ hội này có thể được phát hiện.

Có thể nói, công tác hướng nghiệp trong nhà trường góp phần không nhỏ đến thành công của giáo dục. Nếu các thế hệ học sinh rời khỏi nhà trường phổ thông đều chọn được những công việc, ngành nghề thích hợp, phát huy được năng lực trong từng công việc thì giáo dục đã góp phần tác động lớn lao đến sự phát triển xã hội. Lúc này, chức năng của giáo dục càng được phát huy tối đa, hơn nữa ngành giáo dục có thể đầu tư hiệu quả kinh phí đào tạo và tiết kiệm tối đa những hao phí nếu có. Chúng ta có thể tưởng tượng công tác hướng nghiệp ở trường phổ thông như những chiếc ống dẫn sản phẩm đã qua chế biến sau một chu trình sản xuất đến với những kho chứa đã được phân loại. Dĩ nhiên ở đây chúng ta không thể đánh đồng học sinh như những sản phẩm công nghiệp vô tri vô giác thiếu chính kiến và hiểu biết.

Công tác hướng nghiệp như những gì đã trình bày sẽ tác động rất lớn đến sự phát triển kinh tế xã hội về lâu dài. Nhờ công tác hướng nghiệp hiệu quả, xã hội có có một lực lượng laođộng chuyên môn cao, thật sự có tâm huyết và không ngừng trăn trở để phát huy trình độ nghề nghiệp, tạo ra những mũi nhọn kinh tế tùy thuộc đặc trưng từng vùng miền.

Một số yêu cầu mang tính nguyên tắc của công tác hướng nghiệp

Rõ ràng, công tác hướng nghiệp có một vài trò rất to lớn và người làm công tác hướng nghiệp giữ một trọng trách trong quá trình giáo dục. Do đó, người phụ trách công tác hướng nghiệp phải là người được đào tạo bài bản, tiếp thu những kiến thức và kĩ năng hướng nghiệp hiện đại, có những hiểu biết khá toàn diện về các lĩnh vực: xã hội học, kinh tế học, dự đoán học, tâm lý học… và nhiều lĩnh vực phụ khác. Ở góc độ này, người làm công việc hướng nghiệp có phần giống một nhà hoạt động xã hội hơn một nhà giáo.

Công tác hướng nghiệp được xem là một chuyên nhiệm chứ không phải là kiêm nhiệm như hiện nay. Người làm công tác hướng nghiệp phải thật sự linh động, nhạy cảm trước tình hình kinh tế xã hội; được thường xuyên bồi dưỡng, tập huấn về chuyên môn và nắm được những sách lược cũng như định hướng phát triển kinh tế – xã hội của vùng miền, địa phương.

Để thực hiện được nhiệm vụ đó, đôi khi công tác hướng nghiệp trong nhà trường phải gắn liền với thực tiễn đời sống kinh tế. Ở một số nơi, học sinh ngoài việc tham gia các đợt trắc nghiệm một cách khoa học để phát hiện các năng lực và thiên hướng bẩm sinh cá nhân, tham gia các trò chơi về định hướng nghề nghiệp còn được thử sức với công việc mình chọn bằng nhiều hình thức để xem có thể gắn bó lâu dài hay không và giáo viên sẽ giúp các em giải quyết những vấn đề phát sinh trong quá trình “làm thử” đó. Nhờ đó, học sinh sớm nhận ra những mâu thuẫn trong việc lựa chọn nghề nghiệp, chẳng hạn có khi nghề nghiệp phù hợp sở thích nhưng không phù hợp với năng lực, phù hợp với cả sở thích và năng lực nhưng lại không phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh cá nhân và xã hội…; khi đó, học sinh làm thế nào “cân đo đong đếm” trong việc lựa chọn là nhiệm vụ của giáo viên. Ngoài ra, giáo viên cũng cần phối hợp chặt chẽ với gia đình học sinh để việc hướng nghiệp đạt được hiệu quả cao nhất.

Giáo viên giảng dạy cần được cung cấp các thông tin xoay quanh vấn đề đào tạo, huấn luyện, dạy nghề từ các cơ sở giáo dục như các trường Đại học, các trường dạy nghề, các trung tâm huấn luyện… Đó là cơ sở để người giáo viên góp ý những “đường đi nước bước” hợp lí cho học sinh.

Môn hướng nghiệp thường không được xếp vào những môn học bắt buộc phải thi cử, nhất là những kì thi thi quy mô lớn. Giáo viên có thể tổ chức dạy học một cách linh động, thoải mái, chủ động nhằm đạt đến hiệu quả đặt ra, không quá chú trọng vào vấn đề lý thuyết, bằng nhiều phương pháp và hình thức hoạt động có thể thu hút sự hứng thú của học sinh.

Công tác hướng nghiệp trong trường học hiện nay

Môn hướng nghiệp được đưa vào giảng dạy chính thức ở các trường phổ thông những năm gần đây, thông thường được dạy ở các khối lớp bậc trung học phổ thông, tức những đối tượng sắp sửa tốt nghiệp để lựa chọn hướng đi cho cuộc đời. Thời lượng dành cho hướng nghiệp từ 1-2 tiết ở mỗi lớp/tuần.

Gần đây, Sở GD-ĐT cũng đã tổ chức các buổi tập huấn công tác hướng nghiệp cho các thầy cô là Phó Hiệu trưởng hoặc Cán bộ phụ trách Đoàn ở trường phổ thông. Điều này thể hiện sự quan tâm ngày một lớn của ngành giáo dục cho việc hướng nghiệp.

Ngoài trực tiếp hướng nghiệp trong giờ chính khóa, việc triển khai các chương trình phân ban, tổ chức bồi dưỡng năng khiếu cũng góp phần vào quá trình định hướng nghề nghiệp trong tương lai của các em. Thực tế cho thấy, nếu việc hướng nghiệpđược giảng dạy càng sớm thì học sinh càng định hình được tương lai, có những động lực chính đáng để nỗ lực học tập. Dĩ nhiên đối với những đối tượng càng nhỏ thì việc hướng nghiệp phải tổ chức bởi những hình thức phù hợp.

Giáo viên đa phần kiêm nhiệm nên việc giảng dạy nặng về lý thuyết, chưa có nhiều thời gian đầu tư chuyên sâu và đạt được hiệu quả như mong đợi. Thậm chí có khi những tiết học dành cho hướng nghiệp bị biến thành các tiết học chuyên môn, tiết sinh hoạt chủ nhiệm hoặc tiết học phụ đạo, tiết trống. Điều đó cho thấy việc dạy học hướng nghiệp một vài nơi chưa quan tâm đúng mức.

Thực tế cho thấy một bộ phận học sinh chưa được trang bị những hiểu biết cần thiết về nghề nghiệp. Trong các đợt thực tập hay kiến tập Sư phạm, vấn đề nghề nghiệp luôn được các em học sinh phổ thông quan tâm tìm hiểu ở các giáo sinh. Có những em thích ngành học đó nhưng không biết học ở đâu thuận tiện nhất, có những em không biết chọn ngành gì ngoài ngành Sư phạm, có những ngành các em không biết học ra để làm gì, chi phí như thế nào, thậm chí có em không biết chọn ngành gì để học… Rõ ràng, đó là những thắc mắc chính đáng thuộc phạm vi của công tác hướng nghiệp.

Trường Đại học và công tác hướng nghiệp

Ở trường Đại học, công tác hướng nghiệp thể hiện rõ ở hai khâu là công tác tuyển sinh và công tác đào tạo, tập huấn, bồi hưỡng giáo viên hướng nghiệp.

Đối với công tác tuyển sinh, một yêu cầu bức thiết là làm sao để chọn được những học sinh thật sự có nguyện vọng, có năng lực, có điều kiện để đào tạo thành những tài năng phục vụ cho nhu cầu xã hội đối với ngành nghề đó. Công tác tuyển sinh hiện nay đã và đang làm điều này, tuy nhiên thật khó để đạt được kết quả phân luồng người học như mong muốn. Cùng một khối A nhưng người học Sư phạm và người học Kinh tế phải có những tố chất khác nhau, cùng một khối C khoa Sư phạm nhưng người học Ngữ văn, Lịch sử hay Địa lý cũng phải có những tố chất khác nhau. Những tố chất này không chỉ gắn liền với quá trình học tập 3 hay 4 năm ở trường Đại học mà gắn liền với cả cuộcđời người đó sau này. Việc tuyển sinh của chúng ta hiện nay chưa phát hiện ra những tố chất cần thiết này mà phụ thuộc vào nguyện vọng của người nộp hồ sơ, do đó việc đào tạo chưa phát huy hết hiệu quả.

Trong các trường đại học, hiện tượng sinh viên “học lộn ngành” vẫn còn tồn tại, nhiều người hoặc chán nản thi lại ngành khác, nhiều người cố gắng tìm “cảm hứng mới” để có động lực hoàn thành tốt chương trình học, và cũng có thể sẽ cố gắng tìm những “cảm hứng khác” trong cả công việc sau này.

Đối với công tác đào tạo – bồi dưỡng giáo viên hướng nghiệp, nên chăng xem hướng nghiệp là một ngành học mới của khoa Sư phạm. Thực tế cho thấy, nhu cầu hướng nghiệp cho học sinh là một nhu cầu lâu dài; nhất là trong thời đại kinh tế xã hội phát triển nhanh và đầy tính cạnh tranh như hiện nay, công táchướng nghiệp càng có ý nghĩa. Có một giáo viên hướng nghiệp lành nghề sẽ có rất nhiều học sinh được định hướng nghề nghiệpđúng đắn và tất yếu sẽ có nhiều người giỏi cho xã hội.

Ngoài ra, các sinh viên ở trường đại học nhất là các sinh viên khoa Sư phạm cũng cần được trang bị những hiểu biết về hướng nghiệp thông qua các buổi báo cáo, các khóa học ngắn hạn đểđáp ứng cho hoạt động thực tập trước mắt và giảng dạy lâu dài sau này.

Trường Đại học cần chủ động, thường xuyên phối hợp vớitrường phổ thông trong công tác hướng nghiệp, một mặt góp phần định hướng nghề nghiệp cho học sinh, một mặt tạo được sự gắn bó mật thiết giữa các nhà trường, thu hút sự quan tâmcủa học sinh và phụ huynh, nâng cao uy tín trong xã hội.

Trên đây là những suy nghĩ cá nhân, không phải là công trình nghiên cứu nghiêm túc và đầy đủ, người viết mong nhận được sự góp ý, chỉ dạy của quý thầy cô và đồng nghiệp.

 

Thanh Phong – K. Sư phạm

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: