Kinh nghiệm học tốt các học phần Hán Nôm và Tiếng Trung

Giảng viên BM Ngữ văn trường ĐHAG và Nhà văn Nguyên Ngọc. Nguồn: enews.agu.edu.vn

Kính thưa quý thầy cô là giảng viên của Bộ môn Ngữ văn,

Các bạn sinh viên DH13NV thân mến!

Hán Nôm và Tiếng Trung được xem là hai môn học đặc thù dành cho đối tượng sinh viên ngành Sư phạm Ngữ văn của Trường Đại học An Giang. Nói là đặc thù bởi hai lẽ: thứ nhất, chỉ có sinh viên ngành Ngữ văn mới học hai môn học này, sinh viên các ngành khác không được học cùng một lúc cả hai (Sinh viên ngành Tiếng Anh chỉ có thể đăng kí học Tiếng Trung với tư cách là một sinh ngữ mà không học các học phần Hán Nôm, còn sinh viên Sư phạm Lịch sử có thể chọn môn Hán Nôm nhưng không được học Tiếng Trung); thứ hai, Hán Nôm và tiếng Trung là hai môn học góp phần tạo nên bản sắc riêng biệt về mặt kiến thức, kĩ năng và thái độ cho sinh viên chuyên ngành Ngữ văn.

Đối mặt với những môn học đặc thù này, nhất là khi gần như các bạn sinh viên phải bắt đầu từ vạch xuất phát để chiếm lĩnh một ngoại ngữ mới; hoặc đứng trên nền tảng hiểu biết về ngôn ngữ vốn hoàn toàn bằng tiếng Việt diễn đạt dưới dạng mẫu tự La Tinh, để tìm hiểu về hệ thống chữ viết biểu ý lẫn biểu âm là chữ Hán và chữ Nôm theo lối diễn đạt văn ngôn cổ xưa, thứ chữ viết đã lùi sâu vào quá khứ dân tộc cách nay hàng chục đến hàng trăm năm, thì những khó khăn trở ngại khi lựa chọn và tiếp xúc với các môn học này là điều khó tránh khỏi. Mục đích học tập của các môn học này là gì? Căn cứ vào đâu để các bạn sinh viên cân nhắc lựa chọn các môn học? Phải có phương pháp học tập và rèn luyện như thế nào để đạt hiệu quả tốt nhất các môn học đó? Những điều gì các bạn sinh viên cần lưu ý trong quá trình học tập?… Bài viết này nhắm đến mục đích góp phần giúp các bạn sinh viên giải quyết các vấn đề trên.

1. Kinh nghiệm học tốt các học phần Hán Nôm:

1.1. Tình hình học tập các học phần Hán Nôm:

Theo Chương trình đào tạo ngành Sư phạm Ngữ vănNiên lịch đào tạo năm học 2012-2013 của Trường Đại học An Giang, môn Hán Nôm được xem là các môn học bắt buộc đối với sinh viên ngành Sư phạm Ngữ văn. Nhóm môn học này gồm có 4 học phần và được bố trí giảng dạy theo trình tự như sau:

– Chữ Hán, Chữ Nôm trong nền văn minh chữ viết Việt Nam (Học kì III – 3 tín chỉ)

– Văn bản Hán văn cổ Trung Hoa (Học kì IV – 3 tín chỉ)

– Văn bản Hán văn Việt Nam (Học kì V – 2 tín chỉ)

– Văn bản Nôm (Học kì VI – 2 tín chỉ)

Cách sắp xếp các học phần trên rơi trọn vào năm học thứ II và năm học thứ III của quá trình học tập. Lợi thế khi học các học phần này là sinh viên đã hình thành phương pháp học tập ở bậc đại học, biết tự học, tự mở rộng làm giàu kiến thức của bản thân; hơn nữa, lúc này sinh viên đã học xong học phần Tiếng Trung 1 (nếu có chọn), nhờ đó, Tiếng Trung và Hán Nôm được gắn kết chặt chẽ với nhau, hỗ trợ cho nhau và hỗ trợ đắc lực cho các môn học khác.

1.2. Mục đích của việc học tập các học phần Hán Nôm:

Chữ Hán là loại chữ viết chính thức của Trung Quốc được sử dụng ngay từ thời xa xưa cách đây trên dưới 4000 năm. Trong quá trình giao lưu văn hóa với các nước trong khu vực Đông Á, chữ Hán đã mở rộng sự ảnh hưởng và có lúc đã trở thành văn tự sử dụng chính thức của các nước Nhật Bản, Triều Tiên, Mông Cổ, Việt Nam… Chữ Hán, vì vậy, đã góp phần tạo nên khu vực văn hóa chữ Hán, bao gồm các quốc gia nêu trên, ở khu vực Đông Á. Hiểu rõ quá trình hình thành và phát triển chữ Hán, có các kĩ năng sử dụng chữ Hán, sinh viên Ngữ văn sẽ có cơ hội hiểu biết sâu sắc hơn về các giá trị văn hóa gắn liền với chữ Hán, bao gồm các thành tựu thuộc các lĩnh vực triết học, lịch sử, văn học- nghệ thuật, địa lý, tín ngưỡng, phong tục… Phạm vi hiểu biết đó không chỉ đối với riêng Trung Quốc mà còn của các nước khác.

Chữ Hán từ đầu Công nguyên du nhập vào Việt Nam, được truyền bá một cách hạn chế ở Việt Nam suốt thời gian “ngàn năm Bắc thuộc”, đến thời Lí Trần chính thức được các triều đình phong kiến, giới tăng lữ sử dụng trong công việc hành chính, ghi chép kinh kệ và sáng tác văn học. Trên cơ sở chữ Hán, âm đọc Hán Việt và nguyên tắc cấu tạo chữ Hán, người Việt Nam đã sáng tạo ra chữ Nôm để sáng tác văn học và ghi chép lại lời nói thường ngày. Chữ Nôm, nhờ đó, được lưu truyền khá rộng rãi trong dân gian và được sử dụng đến tận đầu thế kỉ XX. Chữ Hán chữ Nôm gắn liền với lịch sử dựng nước của dân tộc và chuyển tải phần lớn những giá trị văn hóa cổ xưa của dân tộc. Đọc và hiểu được các văn bản Hán Nôm, sinh viên có khả năng tiếp cận được với nguyên văn những sáng tác trong kho tàng văn hóa dân tộc, nắm được cái hay và cái đẹp của nó để vận dụng vào công việc học tập và nghiên cứu sau này.

Học tốt các học phần Hán Nôm, sinh viên hoàn toàn có thể học tốt các học phần khác trong chương trình học tập mà Hán Nôm có thể bổ trợ như: Văn học Trung đại Việt Nam, Văn học Trung Quốc, Tiếng Việt thực hành, Từ vựng ngữ nghĩa… Trên cơ sở hiểu biết đó, sau khi tốt nghiệp ra trường, sinh viên có đủ kiến thức nền tảng về Hán Nôm để giảng dạy tiếng Việt và văn học ở trường phổ thông.

Nhờ được trang bị những kiến thức và kĩ năng về Hán Nôm, sinh viên có thể đọc hiểu được các tư liệu Hán Nôm vốn tồn tại rất nhiều trong các công trình kiến trúc văn hóa, tôn giáo, lịch sử và các tài liệu cổ xưa khác đang tồn tại rất nhiều ở địa phương mình. Điều này giúp cho cơ hội tìm kiếm việc làm của sinh viên sau khi tốt nghiệp ra trường được dễ dàng hơn.

1.3. Những điều cần lưu ý để học tốt các học phần Hán Nôm:

Để học tốt các học phần Hán Nôm, các bạn sinh viên ngành Ngữ văn cần chú ý những vấn đề sau:

Xác định được mục đích và trọng tâm học tập của từng học phần, học tốt các học phần trước để làm nền tảng học tập tốt các học phần sau. Học phần đầu tiên Chữ Hán, Chữ Nôm trong nền văn minh chữ viết Việt Nam sẽ trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về lịch sử hình thành và phát triển của chữ Hán ở Trung Quốc qua các đời, quá trình du nhập và diễn biến của chữ Hán cùng với quá trình sáng tạo và phát triển của chữ Nôm ở Việt Nam, về nguyên tắc cấu tạo và viết chữ Hán, về các bộ thủ của chữ Hán, các điểm ngữ pháp cơ bản trong văn ngôn văn… Học phần thứ hai là Văn bản Hán văn cổ Trung Hoa sẽ giới thiệu đến sinh viên khái quát tình hình sử dụng Hán văn ở Trung Hoa, cùng với các văn bản Hán văn đặc sắc, được xem là tiêu biểu cho từng thời kì, từng thể loại quan trọng trong nền văn học Trung Hoa. Học phần thứ ba là Văn bản Hán văn Việt Nam cung cấp cho sinh viên cái nhìn toàn cảnh về quá trình sử dụng Hán văn ở Việt Nam, đồng thời bước vào tìm hiểu các văn bản Hán văn tiêu biểu tương ứng với từng giai đoạn trong lịch sử văn học Việt Nam. Học phần cuối là Văn bản Nôm tập trung giới thuyết về lịch sử phát triển, đặc điểm cấu tạo của chữ Nôm, đồng thời tiến hành phân tích những tác phẩm sáng tác bằng chữ Nôm tiêu biểu trong nền văn học Việt Nam. Mất căn bản, không có những kiến thức nền tảng ở các học phần đầu, sinh viên gặp rất nhiều khó khăn, trở ngại để học tốt các học phần tiếp theo.

Cần thấy rằng, học Hán Nôm chủ yếu là học kĩ năng sử dụng chữ Hán chữ Nôm, tức là các kĩ năng đọc hiểu, nhận dạng, viết chữ, đối chiếu so sánh, phân tích đánh giá, liên hệ thực tế; kĩ năng tra tự điển, kĩ năng đặt câu, sử dụng sách công cụ phục vụ cho công việc lâu dài về sau này… Sinh viên phải tích cực học tập trên lớp, kết hợp với tự học ở nhà để rèn luyện thường xuyên kĩ năng của bản thân. Cần thấy rằng, đối với các môn học rèn luyện kĩ năng, nguyên tắc quan trọng nằm lòng là phải luyện tập thường xuyên cho đến khi thành thạo. Khi đó, kĩ năng đã trở thành một bộ phận gắn bó hữu cơ làm nên năng lực của mỗi người.

Học Hán Nôm, tốt nhất là đặt mình là những hoàn cảnh bắt buộc phải thường xuyên học tập và sử dụng chữ Hán chữ Nôm, chẳng hạn như làm bài báo cáo trên lớp, viết bài cho báo Enews, đăng kí đề tài nghiên cứu, tham quan các di tích có chữ Hán chữ Nôm, tập viết thư pháp chữ Hán chữ Nôm bằng bút lông mực tàu, rèn luyện thói quen hiếu kì để khám phá nội dung của các tư liệu Hán Nôm mà mình bắt gặp trong cuộc sống hằng ngày…

2. Kinh nghiệm học tốt các học phần tiếng Trung:

2.1. Tình hình học tập các học phần Tiếng Trung:

Tiếng Trung (tiếng Hoa, tiếng Tàu, tiếng Quan thoại, tiếng Phổ thông, tiếng Bắc Kinh) là loại ngôn ngữ được sử dụng chính thức ở Trung Quốc, Đài Loan và trong cộng đồng người Hoa ở khắp nơi trên thế giới, là một trong những ngôn ngữ quan trọng có mức độ phổ biến rộng, đồng thời có số lượng người nói nhiều nhất trên thế giới hiện nay.

Theo Chương trình đào tạo ngành Sư phạm Ngữ vănNiên lịch đào tạo năm học 2012-2013 của Trường Đại học An Giang, môn tiếng Trung là môn học tự chọn, sinh viên hoàn toàn có thể chọn học tiếng Trung hoặc tiếng Anh tùy theo năng lực và sở thích của bản thân. Nhóm môn học này gồm có 2 học phần và được bố trí giảng dạy theo trình tự như sau:

– Tiếng Trung 1 (Học kì II – 3 tín chỉ)

– Tiếng Trung 2 (Học kì III – 4 tín chỉ)

Để chiếm lĩnh một ngôn ngữ mới, 2 học kì học tập là vô cùng ngắn ngủi. Với đặc trưng là loại ngôn ngữ hình khối biểu ý, lại có hệ thống ngữ âm khá phức tạp, kết hợp với cách phiên âm La Tinh đặc thù và nhiều điểm ngữ pháp khác với tiếng Việt, tiếng Trung đòi hỏi ở người học lòng say mê, kiên trì học tập trong thời gian dài. Với hai học phần này, sinh viên sẽ học được các kĩ năng sử dụng tiếng Trung trong giao tiếp thông thường và trong một số hoàn cảnh giao tiếp cụ thể với 4 kĩ năng nghe – nói – đọc – viết. Để có thể thật sự chiếm lĩnh được ngoại ngữ này, sinh viên cần phát huy khả năng tự học, học nâng cao ở các trung tâm ngoại ngữ, học trên mạng… để rèn luyện tốt kĩ năng sử dụng tiếng Trung cho bản thân.

Một điều khó khăn mà đa số các bạn sinh viên năm đầu gặp phải là cân nhắc lựa chọn học tập tiếng Anh hay tiếng Trung. Dưới đây, tôi xin đưa ra một vài tiêu chí để các bạn căn cứ vào đó để quyết định lựa chọn cho mình:

a. Mình học ngoại ngữ đó để làm gì? (Hỗ trợ cho công việc giảng dạy, học lên cao học, đi làm ở các cơ quan khác…)

b. Ngoại ngữ đó có hỗ trợ đắc lực cho việc học tập chuyên ngành chính của mình không?

c. Ngoại ngữ đó có phù hợp với sở thích và tính cách của mình không?

d. Mình chỉ học ngoại ngữ đó cho biết hay là sẽ theo đuổi đến cùng?

e. Mình có đủ thời gian và tiền bạc để tiếp tục chiếm lĩnh ngoại ngữ đó không?

2.2. Mục đích của việc học tập các học phần Tiếng Trung:

Tiếng Trung được giảng dạy trong chương trình với tư cách là một sinh ngữ (giống như tiếng Anh), tức là một ngôn ngữ đang được sử dụng phổ biến hiện nay. Học tiếng Trung tức là học cách sử dụng tiếng Trung trong những tình huống giao tiếp thông thường với 4 kĩ năng cơ bản là nghe – nói – đọc – viết. Vì vậy, mục đích chính của việc học tiếng Trung là trang bị cho sinh viên các kĩ năng giao tiếp bằng tiếng Trung với những người sử dụng tiếng Trung.

Đối với sinh viên chuyên ngành Ngữ văn, chỉ với thời gian học chính thức là 2 học kì, hơn nữa tiếng Trung không phải là ngành học chính, thì mục đích của việc học tiếng Trung có lẽ nên thu gọn hơn. Nghĩa là, học phần tiếng Trung sẽ trang bị cho sinh viên các kĩ năng giao tiếp bằng tiếng Trung tương ứng với trình độ sơ cấp. Trên nền tảng đó, sinh viên có thể tiếp tục phát triển năng lực tiếng Trung của mình lên những trình độ cao hơn.

Trong một số trường hợp, với trình độ tiếng Trung có được, sinh viên có thể đào sâu tìm hiểu thêm kiến thức chuyên ngành thông qua các tài liệu chuyên môn bằng tiếng Trung trên mạng Internet hay sách vở nước ngoài. Ngoài ra, sinh viên cũng có thể tham gia kỳ thi cấp chứng chỉ ngoại ngữ của trường để lấy chứng chỉ B làm điều kiện nhận bằng tốt nghiệp đại học sau khi ra trường.

2.3. Những điều cần lưu ý để học tốt các học phần Tiếng Trung:

Cũng giống như Hán Nôm, tiếng Trung là môn học rèn luyện kĩ năng sử dụng ngôn ngữ, thế nên yêu cầu quan trọng và bao quát nhất là sinh viên phải thường xuyên rèn luyện các kĩ năng nghe – nói – đọc – viết của bản thân đến mức càng lưu loát, thành thạo càng tốt. Cách rèn luyện các kĩ năng này cụ thể như sau:

Đối với kĩ năng nói, cái khó mà sinh viên gặp phải lúc bắt đầu học là cách phát âm. Ở giai đoạn này, sinh viên chú ý theo dõi cách phát âm của giáo viên đối với từng loại âm cụ thể (đặc biệt là các âm không có trong tiếng Việt), kết cấu của cơ quan phát âm, cách ghép vần và ghép thanh điệu… Có được nền tảng này, sinh viên hoàn toàn có thể tự học để mở rộng vốn từ vựng cho bản thân và chiếm lĩnh tiếng Trung. Khi đã thành thạo cách phát âm cơ bản, sinh viên rèn luyện cách đặt câu và học thuộc các câu nói đó, thậm chí học thuộc lòng các đoạn hội thoại mẫu trong giáo trình để có thể sử dụng nhanh nhạy chúng khi giao tiếp. Để nói tốt, sinh viên phải tập nói trong lớp với thầy cô, bạn bè thông qua các buổi thảo luận, có thể mạnh dạn lên mạng kết bạn để tập nói chuyện với người nước ngoài, tham gia hoạt động của câu lạc bộ tiếng Trung (nếu có tổ chức)…

Đối với kĩ năng nghe, sinh viên sẽ được rèn luyện thông qua hoạt động giảng dạy của giáo viên trên lớp. Ngoài ra, sinh viên cũng có thể tổ chức các hoạt động học nhóm, thảo luận nhóm, tham gia câu lạc bộ tiếng Trung, lên mạng tập nghe… để rèn luyện tốt kĩ năng nghe của mình.

Đối với kĩ năng đọc, sinh viên có thể rèn luyện kĩ năng đọc của mình bằng cách đọc to các bài khóa vào mỗi buổi sáng sau khi thức dậy. Việc đọc này tiến hành thường xuyên sẽ giúp khả năng phát âm được tốt hơn, trong quá trình đọc cần chú ý hiểu rõ nội dung của văn bản. Lâu dần, kĩ năng đọc của các bạn sẽ được cải thiện đáng kể.

Đối với kĩ năng viết, viết chữ Hán làm sao cho đúng, nhanh, ngay ngắn sạch đẹp là yêu cầu vô cùng khó. Để làm được điều này, sinh viên phải thường xuyên tập viết. Sinh viên nên mang theo mình một cuốn sổ tay nhỏ, mọi lúc mọi nơi có thể lấy ra để học từ vựng và rèn luyện kĩ năng viết cho mình. Khi viết quen tay, các bạn sẽ không sợ viết sai, viết thiếu nét hay viết xấu nữa.

Học ngoại ngữ tốt nhất là đặt mình vào hoàn cảnh phải thường xuyên vận dụng các kĩ năng ngôn ngữ của bản thân để tiến hành các hoạt động giao tiếp với mọi người xung quanh. Tham gia câu lạc bộ, rèn luyện ngoại ngữ ở trung tâm ngoại ngữ, kết bạn trên Facebook, học trên Youtube hay các trang mạng tiếng Trung, xây dựng nhóm học tập… là những cách học tập tiếng Trung phổ biến trong điều kiện hiện nay.

Hy vọng rằng với những diều hướng dẫn phía trên, các bạn sinh viên sẽ lựa chọn được môn học phù hợp với mình và thật sự học tập có hiệu quả. Tương lai của các bạn sẽ phụ thuộc rất nhiều vào những nền tảng mà các phải bạn xây dựng cho mình ngay chính hôm nay.

Nguyễn Thanh Phong 10.10.2012

Bai viet HNHT -Phong

Bao cao HNHT – Phong

HỘI NGHỊ HỌC TỐT

Bai phat bieu HNHT 2011-Thanh Phong

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: