Thái Đình Lan và tác phẩm Hải Nam tạp trứ

85_1237466834_8647591_hai-nam

Thanh Phong

Năm Đạo Quang thứ 6, tiến sĩ Thái Đình Lan thi hương ở Phúc Kiến xong lên thuyền trở về Bành Hồ, chẳng may trên đường gặp bão lớn, thuyền trôi dạt đến Việt Nam. Trên con đường chu du khắp các tỉnh phía bắc Việt Nam để trở về quê hương, ông đã viết cuốn Hải Nam tạp trứ để thuật lại tường tận lịch trình 108 ngày xuyên Việt về nước của mình. Quyển sách trở thành tác phẩm dân tộc chí đầu tiên của Đài Loan viết về ngoại vực, cũng là quyển sách đầu tiên trong lịch sử văn học Đài Loan được dịch ra tiếng nước ngoài.

Thái Đình Lan (1801 – 1859), là người tư chất thông minh dĩnh ngộ, dân gian truyền tụng là bậc thiên tài thần đồng. 15 tuổi ông thi đậu tú tài, sau đó nhiều lần thi không đạt, đến năm Quang Tự thứ 25 đời Thanh (1845) thi đậu tiến sĩ, trở thành tiến sĩ duy nhất người Bành Hồ trong số 33 tiến sĩ Đài Loan đời Thanh, lúc đó ông đã 45 tuổi.

Theo GS Trần Ích Nguyên, Thái Đình Lan năm 35 tuổi sau khi tham gia thi hương đã đến Hạ Môn thăm ân sư là Chu Khải, sau đó từ Kim Môn đáp thuyền chuẩn bị trở về Bành Hồ thăm mẹ, nhưng vì trên biển gặp bão lớn, thuyền trôi dạt đến cửa biển Thới Cần, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi của Việt Nam. Đương thời, vua Minh Mạng đã tận tình khoản đãi vị tú tài nhà Thanh gặp nạn, theo tiền lệ, dự định đến mùa xuân năm sau cho thuyền đưa Thái Đình Lan về quê. Nhưng Thái Đình Lan lấy lý do phải về gấp vì mẹ già yếu đang ở nhà chờ đợi tin tức, đã kiên quyết trở về Trung Quốc bằng đường bộ.

Dưới sự sắp xếp của Minh Mạng, Thái Đình Lan đã đi qua 14 tỉnh miền bắc và bắc trung bộ của Việt Nam, sau đó trở về Quảng Tây, Quảng Đông, Hạ Môn và cuối cùng đáp thuyền trở lại Bành Hồ. Do sự lễ ngộ hậu hĩnh của vua Minh Mạng, Thái Đình Lan trên suốt chặng đường hồi hương đã kết giao với nhiều bậc sĩ đại phu và Hoa kiều của Việt Nam. Sau đó ông đã viết lại những điều mắt thấy tai nghe về phong tục tập quán ở Việt Nam ghi chép tỉ mỉ trong quyển Hải Nam tạp trứ, trở thành căn cứ quan trọng để tìm hiểu về phong tục dân tình Việt Nam thế kỷ 19 và văn hóa lịch sử đất Bành Hồ.

Hải Nam tạp trứ thời nhà Thanh được phát hành 4 bản. Năm 1877, khi sách này được phát hành ở Bắc Kinh, đã thu hút được sự quan tâm của các nhà truyền giáo của Đông Chính giáo (Eastern Orthodox Church), nên được dịch sang tiếng Nga, mở ra tầm nhìn của người Nga thế kỷ 19. Thông qua cặp mắt quan sát của Thái Đình Lan, người Nga có nhiều hiểu biết hơn về Việt Nam xa xôi. Năm sau, người Pháp thấy người Nga xem trọng quyển sách này như vậy đã dịch từ bản tiếng Nga sang tiếng Pháp. Sau đó, các giáo sư và sinh viên trường đại học Rikkyo Nhật Bản đã tổ chức nhóm đọc sách Hải Nam tạp trứ và phiên dịch sang bản tiếng Nhật.

Ở Viện Nghiên cứu Hán Nôm, thuộc Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam vẫn còn tàng giữ một bản chép tay Hải Nam tạp trứ, nhưng hầu như ít người biết. Chỉ sau khi kế hoạch nghiên cứu về Thái Đình Lan và Hải Nam tạp trứ được tiến hành xong xuôi, Giáo sư Trần Ích Nguyên đã mời hai chuyên gia Việt Nam là GS Ngô Đức Thọ và GS Hoàng Văn Lâu dịch quyển sách này sang tiếng Việt. Khi đó, đông đảo người Việt mới biết đến một sự kiện thú vị đã diễn ra trong lịch sử, đồng thời có thêm một tư liệu quan trọng để nghiên cứu về văn hóa phong tục Việt Nam dưới triều Nguyễn.

Quyển sách Hải Nam tạp trứ được chia làm 3 phần:

  1. Thương minh kỷ hiểm (Biển khơi gặp nạn): viết về quá trình gặp nạn trên biển vào mùa thu năm Ất Mùi niên hiệu Đạo Quang nhà Thanh (1835) khi Thái Đình Lan và đoàn người trên thuyền vượt biển từ Hạ Môn về Bành Hồ. Phần này miêu tả chi tiết hoàn cảnh thập tử nhất sinh của đoàn người lênh đênh suốt mười mấy ngày liền trên biển cả.
  2. Viêm hoang kỷ trình (Trên đường phương Nam): viết về quá trình lên bờ, được quan lại và Hoa kiều địa phương cứu giúp, đến quá trình chu du khắp các tỉnh từ Quảng Ngãi trở lên phía bắc để trở về Trung Quốc qua Quỷ Môn quan. Tất cả quá trình tiếp xúc với quan lại và dân chúng Việt Nam, thù tạc với bạn bè đồng hương thân quen, quá trình quan sát phong tục tập quán người Việt qua các nơi, thăm thú các danh lam thắng cảnh của nước Việt được ghi chép lại một cách cụ thể và thú vị.
  3. Việt Nam kỷ lược (Ghi chép sơ lược về Việt Nam): Giới thiệu về diễn biến lịch sử Việt Nam từ thời Tần Hán xâm lược cho đến hiện tại, thể hiện sự nhận thức của tác giả về đất nước Việt Nam thông qua tra cứu tư liệu lịch sử và tiếp thu từ bạn bè trí thức quen biết, đặc biệt có nhiều ghi chép thú vị về người Hoa di cư dưới triều Nguyễn. Phần này cũng có giới thiệu vài nét về văn hóa phong tục của người Việt.

Tác phẩm là một quyển sách thú vị viết về Việt Nam ra đời nửa đầu thế kỷ XIX. Bằng một lối viết chân thật, quan sát tinh tế, miêu tả tỉ mỉ, quyển sách xứng đáng trở thành một taì liệu quý quá để nghiên cứu về văn hóa và phong tục Việt Nam.

P/s: Chiều ngày 26/02/2016 (từ 14:00 – 16:00), tại Viện Văn học Đài Loan, GS Trần Ích Nguyên đã có buổi diễn thuyết hấp dẫn, thú vị về Thái Đình Lan và tác phẩm Hải Nam tạp trứ. Buổi diễn thuyết thu hút được sự quan tâm theo dõi nhiệt tình hào hứng của đông đảo thính chúng. Suốt 2 giờ diễn thuyết diễn ra nhanh chóng, mọi người theo dõi dầy phấn khích, cuối cùng còn phát biểu cảm tưởng và đặt câu hỏi giao lưu với GS.

Dưới đây là một số hình ảnh về buổi diễn thuyết:

Jpeg

Jpeg

Jpeg

Jpeg

Jpeg

Jpeg

Jpeg

Viện Văn học Đài Loan

Jpeg

Jpeg

Jpeg

Jpeg

Jpeg

Jpeg

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: